Las protestas da sonda, ils 17 d’october, han scurlattà pliras citads da la Frantscha. Il moviment ha cumenzà cun protestas da scolaras e scolars cunter la mancanza da persunas d’instrucziun e las cundiziuns manglusas en las scolas. El è sa derasà tar sindicats, persunas occupadas, famiglias e la gruppa dals Gilets jaunes. Vitiers è vegnì il displaschair per il char viver, ils pretschs auts da carburant, ils servetschs publics e las dischuguaglianzas socialas. Questa diversitad declera l’extensiun dals cortegis, ma na giustifitgescha betg la violenza.

Il dumber da participantas e participants è contestà. Il minister da l’intern Laurent Nuñez ha inditgà circa 550’000 persunas en 110 demonstraziuns. Il sindicat CGT e organisaziuns da students han stimà circa 800’000 persunas. Nuñez ha annunzià circa 400 arrestaziuns en l’entir pajais, la gronda part d’adults. Questas cifras derivan da differentas varts e na pon betg vegnir cumparegliadas directamain.

Blers cortegis èn ids tras senza violenza. Parallelamain hai dà incendis, sacchegiaments, donns a butias ed attatgas cunter edifizis publics e forzas da segirezza a Paris ed en pliras autras citads. A Lyon è l’uffizi da turissem vegnì incendì; a Marseille èn persunas entradas per curt temp en il bajetg da la chasa communala. Tals acts n’eran betg ina consequenza inevitabla da la protesta. Els han era tutgà lavurantas e lavurants, vischinas e vischins sco era commerziantas e commerziants che n’èn betg responsabels per ils conflicts politics.

Ina pretensiun politica u ina situaziun sociala difficila na renda betg acceptabels attatgas, incendiament e sacchegiaments. Persunas che protesteschan paschaivlamain na dastgan betg vegnir messa sin il medem stgalim sco gruppas violentas. Questa differenziaziun protegia las participantas ed ils participants cunter suspect generalisà e il dretg da manifestar cunter la tentativa da discreditar quel cun violenza.

Il stadi sto garantir la segirezza publica, ma sia resposta sto restar proporziunala e controllabla. Annunzias davart persunas blessadas ed il diever da gas lacrimogen, chanuns d’aua u auters meds ston vegnir examinads tuttina bain sco las attatgas cunter persunas ed edifizis. In’arrestaziun na munta betg ina sentenzia da culpant. La responsabladad sto vegnir constatada sin basa d’acts concrets e tras proceduras da dretg.

Las protestas mussan co differentas malcuntentientschas pon s’unir sin via: las cundiziuns en las scolas, ils pretschs ed il stadi dals servetschs publics. La regenza franzosa ha duas incumbensas a medem temp: impedir ed examinar la violenza, ma era respunder seriusamain a las preoccupaziuns da giuvenils, persunas occupadas e famiglias. Tgi che guarda mo las maletgs da destrucziun survesa las numerusas persunas che han protestà paschaivlamain. Tgi che glorifitgescha la violenza tradischa ils motivs che han manà a las protestas.