Il Stadi ha il duair da proteger l’urden public

Ils eveniments che han motivà la regenza taliana da reagir na pon betg vegnir declerads simplamain sco protestas politicas ordinarias.

Tenor rapports da l’Associated Press e da l’agentura taliana ANSA hai dà durant ils disturbis rapinas, donns materials ed attatgas sin la polizia. La regenza ha declerà che las novas mesiras duain impedir incidents sumegliants e rinforzar la capacitad d’agir da las autoritads.

La differenza tranter ina radunanza paschaivla e violenza ch’è punibla tenor il dretg penal è decisiva. La libertad da reuniun protegia il dretg da las persunas da s’inscuntrar, da demonstrar e da crititgar la politica da la regenza. Ella na conceda però nagina impunitad per blessuras corporalas, incendi, rapina u donns materials intenziunads.

Sche fatschentas vegnan sblundregiadas u persunas smanatschadas, pon ellas spetgar ina protecziun efficazia dal Stadi. Sche il Stadi na gartegia betg repetidamain d’imponer il dretg, po quai donnegiar la fidanza en las instituziuns democraticas.

La resposta na po betg esser da tolerar violenza en num da la libertad. La libertad democratica sa basa sin in urden giuridic che funcziuna e protegia ils dretgs da tuts, era da persunas che na sa participeschan betg a demonstraziuns. Per l’autra vart na giustifitgescha la preschientscha da violenza betg automaticamain mintga cuntramesira statala.

La nova via da l’Italia: chastis pli severa e dapli cumpetenzas preventivas

Il decret talian introducescha in nov delict en connex cun la participaziun violenta a demonstraziuns. En ils cas previs èn pussaivlas praschuns da fin tschintg onns e multas da fin 20 000 euros. En tschertas circumstanzas aggravantas, per exempel sch’ina persuna è mascrada u blessescha in’autra persuna, pon vegnir applitgads chastis pli severas.

Il pachet da mesiras rinforza era las reglas per giuvenils che commettan delicts. Per giuvenils tranter 14 e 18 onns duai valair ina presumziun da responsabladad penala, fin ch’il cuntrari è cumprovà. Las pussaivladads da detenziun preventiva vegnan amplifitgadas; ultra da quai duain vegnir stgaffids mecanissems per pretender dals geniturs il resarciment dals donns ch’ils uffants han chaschunà.

La regenza ha ultra da quai annunzià d’inviar 500 ulteriurs commembers da l’armada a Milaun per sustegnair las operaziuns da segirezza.

Questas mesiras na dastgan betg vegnir consideradas sco in sulet instrument. Chastis, responsabladad finanziala dals geniturs per donns, detenziun preventiva e l’engaschament da l’armada chaschunan mintgamai atgnas dumondas giuridicas e praticas. Mintga mesira dovra ina giustificaziun independenta.

La responsabladad finanziala dals geniturs po, per exempel, gidar a indemnisar las victimas. Ella na dastga però betg vegnir assimilada ad ina culpa penala automatica dals geniturs per mintga act commess da lur uffants. Era la detenziun preventiva dovra premissas legalas cleras, protecziuns cunter in’applicaziun arbitrara ed in controll giudizial effectiv.

Era la procedura legislativa sto vegnir resguardada: il parlament sto convertir il decret en ina lescha entaifer il termin previs da 60 dis. Perquai èn la formulaziun definitiva e l’applicaziun pratica tuttina impurtantas sco l’annunzia iniziala.

Ina reacziun necessaria na basta betg necessariamain

La regenza taliana preschenta las mesiras sco ina resposta decisa a la violenza. La finamira è chapibla. La dumonda pli difficila è, sch’ils instruments tschernids vegnan ad esser efficazis senza chaschunar consequenzas sproporziunadas.

L’effect da smanatscha na dependa betg mo da la severitad d’in chasti. Impurtant èsi era, sche delicts vegnan investigads efficaziamain, sche las cumprovas vegnan rimnadas a moda fidada, sche las leschas vegnan applitgadas consequentamain e sche proceduras vegnan terminadas entaifer in temp adequat.

Chastis pli auts pon esser giustifitgads en tschertas circumstanzas, ma els na garanteschan betg sulets ina reducziun da la criminalitad. Ina politica da segirezza credibla dovra lavur professiunala da polizia, persecuziun penala efficazia, chastis proporziunals e mesiras cunter las cundiziuns en las qualas violenza sa repeta.

Quai è spezialmain impurtant tar minorens. Giuvenils che commettan delicts ston surpigliar responsabladad, e las victimas na dastgan betg vegnir laschadas senza protecziun. A medem temp sto la giustia resguardar la vegliadetgna, la responsabladad individuala e la pussaivladad da reintegraziun.

Ina politica che reagescha pir suenter ch’è prorutta la violenza resta incumpletta. Scolas, famiglias, vischnancas, servetschs socials e polizia han communablamain la responsabladad da proteger giuvenils da gruppas destructivas e da garantir che delicts grevs hajan consequenzas.

Il privel da far dal protest in inimi dal Stadi

In ulteriur privel è da transferir il cumportament da singulas persunas sin in moviment politic entir u sin tut ils demonstrants.

Violenza politica po sa sviluppar en differents ambients ideologics. Il fatg che singuls participants commettan delicts na cumprova ni che tut ils demonstrants hajan las medemas finamiras u metodas ni che l’entira demonstraziun saja vegnida organisada d’ina gruppa politica determinada.

Pretensiuns davart la participaziun d’organisaziuns extremisticas ston vegnir sustegnidas cun cumprovas davart las persunas concretas, lur acziuns e colliaziuns organisatoricas cumprovadas. Quai n’è betg ina concessiun a l’extremissem, mabain ina premissa per in’analisa objectiva e per ina lavur da polizia confurma al stadi da dretg.

Sche regenzas preschentan vastas gruppas da l’opposiziun politica sco smanatscha per l’urden public, ristgan ellas d’alienar burgais paschaivels e da donnegiar la legitimitad da lur atgna acziun. Commentaturs fan il medem sbagl fundamental, sche els bagatelliseschan violenza mo perquai ch’els partan las finamiras decleradas dals demonstrants.

In Stadi democratic sto refusar omadus tips da giudicament selectiv. La lescha duai sa basar sin acziuns cumprovadas, betg mo sin l’identitad politica d’ina persuna.

La perspectiva svizra: pussanza statala entaifer ils cunfins dal dretg

La Svizra porscha ina perspectiva constituziunala nizzaivla per questa debatta, era sche ses sistem politic e sias structuras da segirezza sa differenzieschan da quellas da l’Italia.

L’artitgel 5 da la Constituziun federala svizra pretenda che l’agir dal Stadi sa basa sin il dretg, saja limità tras il dretg, serva a l’interess public e saja proporziunal. L’artitgel 22 garantescha la libertad da reuniun; l’artitgel 36 fixescha las premissas per restrenscher dretgs fundamentals, tranter quellas ina basa legala, in interess public e la proporziunalitad.

Quests princips n’èn betg formulaziuns abstractas. Els porschan ina norma per giuditgar la legitimitad da mesiras da segirezza.

La via svizra na signifitga betg da tolerar disturbis u d’acceptar ina persecuziun penala inefficazia. Ella signifitga che la pussanza statala sto avair ina basa giuridica ed esser necessaria e proporziunala.

Las autoritads duain pudair declerar pertge ch’ina restricziun è necessaria, pertge che alternativas pli pauc rigurusas na bastan eventualmain betg e tge garanzias impedeschian abus. Questa norma protegia omaduas varts da la relaziun tranter burgais e Stadi: la societad cunter violenza e ils burgais cunter arbitraritad.

La Svizra na duai betg supponer che sias instituziuns dettian automaticamain respostas a mintga dumonda da segirezza. Ella na duai era betg declerar la politica d’in auter pajais illegitima mo perquai ch’ella è pli restrictiva. Decisiv èsi, sch’ina mesira è necessaria, efficazia, proporziunala e suttamessa ad in controll effectiv.

L’Europa dovra fidanza en il stadi da dretg, betg in stadi d’urgenza permanent

La debatta taliana mussa ina sfida pli vasta per las democrazias europeicas. Da las regenzas vegn spetgà ch’ellas garanteschian la segirezza, ils burgais pretendan responsabladad, e la polarisaziun politica fa che bunamain mintga mesira da las autoritads da segirezza para ina victoria d’in champ ideologic sur l’auter.

En questas circumstanzas vegn retenientscha per part considerada sco flaivlezza, entant che severitad vegn considerada sco cumprova da cumpetenza politica. Omadus concepts èn intscherts.

In Stadi po agir decisamain senza daventar arbitrar. El po proteger demonstraziuns e persequitar en medem temp la violenza penalmain. El po pretender responsabladad dals delinquents e garantir proceduras confurmas al stadi da dretg. El po rinforzar sia capacitad operativa senza emblidar las differentas funcziuns da la polizia e da las forzas armadas.

La finamira sto esser in Stadi ferm avunda per far respectar il dretg e limità avunda per impedir abus da pussanza.

Per quai dovri leschas cleras, forzas da polizia professiunalas, dretgiras independentas, cumprovas fidablas, communicaziun transparenta ed ina valitaziun critica dals resultats. Ils responsabels politics duain era resister a la tentaziun d’utilisar mintga disturbia sco argument per amplifitgar lur cumpetenzas senza limits.

Il criteri per ina politica da segirezza n’è ni la severitad da sia retorica ni il dumber da forzas engaschadas. Decisiv èsi, sche ella fa las persunas pli segiras e salva a medem temp las basas giuridicas ed instituziunalas da la democrazia.

Ina lecziun svizra per l’Europa

La contribuziun pussaivla da la Svizra a la debatta europeica na consista betg en far la morala ad auters stadis u en pretender ina superiuradad morala. Ella consista en applitgar consequentamain criteris als quals mintga regenza sto sa mesirar.

L’urden public è impurtant. Victimas han dretg sin giustia. Delinquents violents ston supportar consequenzas. Radunanzas paschaivlas ston restar protegidas. La pussanza statala sto vegnir exercitada entaifer il dretg. Quests princips na sa cuntradin betg: els sa cumpletteschan.

Il nov decret talian po dar a las autoritads instruments supplementars per cumbatter grevas disturbaziuns da l’urden public. Sche quests instruments èn efficazis e proporziunals dependa da la versiun definitiva, da sia applicaziun e da las garanzias previsas.

L’Europa duai examinar ils resultats concrets, empè da celebrar prematuramain ina politica repressiva sco success u da refusar da princip mintga inaspriment.

L’autoritad democratica è la pli persvadenta, sche ella po proteger ils burgais senza daventar sezza ina smanatscha per lur dretgs. Il stadi da dretg n’impedescha betg ina regenza efficazia. El distingua in Stadi democratic capabel d’agir d’ina pussanza exercitada senza cunfins adequats.

Per in continent confruntà cun polarisaziun politica, disturbis violents e fidanza tschessanta envers las instituziuns è questa differenza fundamentala.

La tscherna n’è betg tranter urden e libertad. Ella è tranter in stadi che po proteger omadus e in stadi che sacrifiquescha l’in en num da l’auter.